5 Pensioenen

Totale kostenratio
De pensioenfederatie heeft in 2022 de totaal kostenratio geïntroduceerd. De Pensioenfederatie beveelt aan om, naast de bestaande (wettelijke) kengetallen met betrekking tot de uitvoeringskosten, een zogenaamde “totale kostenratio” op te nemen in het jaarverslag. Dit geeft een totaalinzicht in alle kosten van het beheer van een pensioenfonds, exclusief transactiekosten, als percentage van het belegd vermogen. Hiermee wordt duidelijk welke impact deze kosten hebben op het opgebouwde (pensioen)vermogen Het kengetal dient als aanvullende, maar tevens belangrijkste graadmeter voor de beoordeling van de kosten van het pensioenfonds. Het percentage heeft het fonds conform de aanbevelingen van de Pensioenfederatie opgenomen. In 2023 bedroeg de totaal kostenratio 0,62% terwijl dit in 2022 0,49% was. De toename wordt veroorzaakt doordat 2023 de kosten die samenhangen met de invoering van de Wet toekomst pensioenen relatief zwaar wegen in het totaal. Echter deze kosten hebben een onvermijdelijk karakter. Daarnaast ligt het gemiddeld belegd vermogen in 2023 lager dan in 2022, hierdoor wordt de de totaal kostenratio tevens negatief beïnvloed. Indien met het zelfde gemiddeld belegd vermogen als in 2022 wordt gerekend zou de kostenratio op 0,55% procent zijn uitgekomen. Deze gecorrigeerde stijging en opzichte van 2022 valt grotendeels te verklaren uit gestegen tarieven van adviesdiensten door de hoge inflatie en krapte op de arbeidsmarkt.

Oordeel bestuur over de totale kostenratio
De totale kostenratio wordt in 2023 sterk beïnvloed door de kosten gemaakt voor de Wet Toekomst Pensioenen.

Zonder deze eenmalige kosten zien we een beperkte stijging in een markt waar het fonds de tarieven van haar externe adviseurs door marktomstandigheden als forse inflatie en arbeidskrapte sterk heeft zien stijgen. Toenemende nationale en Europese regelgeving waaraan financiële instellingen en dus ook pensioenfondsen moeten voldoen, zetten een druk op ons streven naar kostenbeheersing. 

Hoewel het bestuur deze uitkomst  acceptabel acht (en deze beduidend lager is dan in het commerciële verkeer van banken, vermogensbeheerders en verzekeraars), streeft het bestuur naar een beheersing van de kostenstijging en een competitief kosten niveau ten opzichte van vergelijkbare pensioenfondsen door verdere samenwerking te zoeken met andere pensioenfondsen en door de het voorgenomen samengaan Bpf Zoetwaren.

In dit hoofdstuk worden de belangrijkste externe ontwikkelingen voor de komende periode besproken die van invloed kunnen zijn op het beleid van het pensioenfonds.

Wet toekomst pensioenen
De Wet toekomst pensioenen (Wtp) is op 1 juli 2023 in werking getreden. Voor veel wijzigingen in de Pensioenwet geldt dat die pas effectief worden, zodra de pensioenuitvoerder de pensioenregeling aanpast conform de Wtp. Voor pensioenfondsen betekent dat in bijna alle gevallen een overgang naar de solidaire premieregeling (SPR).

De overgangstermijn is met een jaar verlengd en loopt tot 1 januari 2028. Op die datum zouden alle pensioenuitvoerders moeten zijn overgegaan naar de nieuwe pensioenregeling en zouden pensioenfondsen, als zij daarvoor hebben gekozen, bestaande aanspraken en rechten hebben omgezet (ingevaren) naar de nieuwe regeling.

Naar verwachting zal een eerste groep pensioenfondsen op 1 januari 2025 de overstap maken naar de SPR. Verschillende fondsen hebben inmiddels hun transitieplan gepubliceerd. Daarin staan enkele hoofdlijnen van de nieuwe pensioenregeling, zoals sociale partners die hebben afgesproken. Veel fondsen hebben inmiddels een (voorlopige) keuze gemaakt voor onderdelen als de hoogte van de beschikbare premie en van het partner- en wezenpensioen en voor een collectieve uitkeringsfase. Maar veel details zullen nog moeten worden ingevuld. Begin 2024 zijn er heel wat kwesties die moeten worden opgelost, juridisch en administratief, om de overgang succesvol te laten verlopen. Zo is nog niet geheel bekend welke mogelijkheden er zijn om resultaten te spreiden, wat voor alle betrokkenen, maar met name voor de uitkeringsfase, van belang is. Verder is met de verkiezingen de politieke situatie veranderd. Het is niet uit te sluiten dat er wijzigingen in de Wtp aangebracht zullen worden die verder gaan dan onder het volgende kopje vermeld. Zo wordt er al enige tijd gesproken over een collectief instemmingsrecht bij het invaarbesluit. Er is besloten om nu op invaardatum 1 januari 2026 te richten (of zoveel eerder als mogelijk). Dit als gevolg van de onzekere politieke omstandigheden en het feit dat TKP de voorbereidende werkzaamheden niet tijdig afgerond kan hebben vanwege de omvang en complexiteit van het pensioenfonds.

Aanpassingen in de Wtp

De regering heeft een aantal aanpassingen van en aanvullingen op de Wtp en andere wetten aangekondigd. In het wetsvoorstel voor deze ‘Verzamelwet Wtp’ worden onder meer de volgende onderwerpen verwacht:

• Uniformering van het kind-begrip. Er bestaan nu verschillen tussen wat pensioenuitvoerders in hun regeling onder een ‘kind’ verstaan. Een wettelijke definitie moet ervoor zorgen dat in situaties die minder gangbaar zijn, zoals bij stief- en pleegkinderen en samengestelde gezinnen, alle pensioenregelingen die wezenpensioen kennen, uitgaan van hetzelfde kind-begrip;
•  Voor de voortzetting van het risicopartnerpensioen na einde deelneming biedt de Pensioenwet een duidelijke regeling. Voor wezenpensioen geldt dat nog niet. Het recht op voortzetting van wezenpensioen na einde deelneming zal op dezelfde manier worden geregeld als de voortzetting van de dekking van het risicopartnerpensioen.

Andere wetswijziging, buiten de Wtp maar wel pensioengerelateerd:

• Niet deelnemen aan pensioenregeling vermelden op loonstrook. De deelnemersbijdrage aan de pensioenpremie van een werknemer die deelneemt aan een pensioenregeling staat op de loonstrook. De SER wil dat ook op de loonstrook wordt vermeld, als de werknemer géén pensioen opbouwt. Zo worden werknemers zonder pensioen zich meer bewust van het gebrek aan oudedags- en nabestaandenvoorziening. Het wetsvoorstel Verzamelwet Wtp zal via internetconsultatie aan het publiek worden voorgelegd.

Wetsvoorstel pensioenverdeling bij scheiding
De opvolger van de huidige Wet verevening pensioenrechten bij scheiding (Wps) zou oorspronkelijk op 1 januari 2021 in werking treden. Voordat de wet in behandeling kwam in de Tweede Kamer, werd de invoering door de komst van de Wtp al uitgesteld.

De Wps wordt ingevoerd aan het einde van de periode waarin pensioenuitvoerders kunnen overgaan naar een nieuwe pensioenregeling. Dit betekent inmiddels uitstel tot 1 januari 2028.

De Wtp zorgt voor veranderingen in het partnerpensioen en in het partnerbegrip, twee punten die de kern van de Wps raken. Binnen een SPR is er geen bijzonder partnerpensioen dat uitkeert bij overlijden voor de pensioendatum. Dat zorgt ervoor dat een wettelijke regeling voor het bijzonder partnerpensioen minder zinvol zal zijn. Of de politiek daar ook voldoende reden in ziet om het bijzonder partnerpensioen geheel te schrappen, dus ook voor bijzonder partnerpensioen bij overlijden na pensioeningang, is maar de vraag. De Wtp voorziet in een overgangsregeling voor reeds opgebouwd partnerpensioen dat ook uitkeert bij overlijden voor de pensioendatum. In veel gevallen is dat voor een ex-partner een voorziening van relevante omvang. Het voortbestaan van een regeling van bijzonder partnerpensioen voor dat opgebouwde partnerpensioen is daarom wel zinvol.

Aanpassingen wetgeving voor pensioenverdeling bij scheiding

Uitstel van de behandeling van de Wps betekent niet dat er helemaal niets gebeurt op het gebied van scheiding en pensioen. De hiervoor genoemde Verzamelwet Wtp bevat naar verwachting maatregelen die de positie van de ex-partner moeten verbeteren:

-   Een verlenging van de maximale termijn voor indienen van het bekende meldingsformulier bij de pensioenuitvoerder van twee naar vijf jaar. Ook moeten pensioenuitvoerders na een scheiding ex-partners duidelijker wijzen op het kunnen gebruiken van dit formulier; De gevolgen van een scheiding tussen 1995 en inwerkingtreding van de Wps inzichtelijker maken op mijnpensioenoverzicht.nl.

Aanpak schijnzelfstandigheid
In 2023 heeft minister Van Gennip van het Ministerie van Sociale zaken en werkgelegenheid het wetsvoorstel ‘Verduidelijking beoordeling arbeidsrelaties en rechtsvermoeden’ ter consultatie voorgelegd.  Het wetsvoorstel moet schijnzelfstandigheid tegengaan. Het wetvoorstel doet dit door de rechtspraak over de beoordeling van arbeidsrelaties te ordenen tot een hanteerbaar wettelijk toetsingskader. Volgens het wetsvoorstel is een zelfstandige als werknemer werkzaam wanneer zijn werkzaamheden werkinhoudelijk door de werkgever worden aangestuurd, zijn werkzaamheden zijn ingebed in de organisatie van de werkgever en betrokkene de werkzaamheden niet voor eigen rekening en risico verricht. Daarnaast introduceert het wetsvoorstel een rechtsvermoeden: als een werkende kan aantonen dat er sprake is van een uurtarief dat lager is dan een jaarlijks vast te stellen grensbedrag (in 2023 € 32,24) wordt vermoed dat er sprake is van een arbeidsovereenkomst. Het is aan de werkgever om aan te tonen dat er geen sprake is van een arbeidsovereenkomst. Met name door dit rechtsvermoeden zal het voor een schijnzelfstandige veel eenvoudiger zijn om als werknemer aangemerkt te kunnen worden dan op dit moment.

Beperking terugwerkende kracht
Als de plannen in de praktijk worden gebracht en de regels worden gehandhaafd, kan dit leiden tot het in aanmerking nemen van aanzienlijke aantallen dienstverbanden van werknemers die voorheen als zelfstandige werkzaam waren. De Pensioenfederatie vreest dat dit leidt tot pensioenclaims over het verleden, waarbij de pensioenopbouw ten laste komt van de vermogens van pensioenfondsen, omdat er geen premie voor is betaald en die ook niet meer bij de werkgever valt te incasseren. De Pensioenfederatie heeft er daarom in zijn reactie op het consultatie-voorstel voor gepleit om de regels tegen schijnzelfstandigheid in te voeren met de beperking dat er geen aanspraken ontstaan over de periode vóór de invoeringsdatum.

Vervolg
De beoogde inwerkingtredingsdatum van het wetvoorstel is 1 juli 2025. Of het wetsvoorstel ongewijzigd aan de Tweede Kamer zal worden aangeboden valt gezien de kritische reacties op het consultatie-voorstel te betwijfelen.

Wetsvoorstel bedrag ineens
Al in 2021 heeft het parlement ingestemd met de Wet bedrag ineens, RVU en verlofsparen. Onderdeel daarvan was dat een deelnemer aan een pensioenregeling het recht krijgt om bij pensioeningang 10% van de waarde van zijn aanspraken op ouderdomspensioen ineens te kunnen ontvangen. De pensioenuitvoerder moet daaraan meewerken.

De voorgenomen datum van inwerkingtreding is al diverse malen uitgesteld. In november 2023 schreef de minister dat de wet niet eerder dan op 1 januari 2025 in werking zal kunnen treden.

Luisteren naar deelnemers en daar naar handelen biedt kansen om onze dienstverlening structureel te blijven verbeteren. Hierbij volgen we de geactualiseerde versie (11 september 2023) van de Gedragslijn Goed omgaan met Klachten. Een vorm van zelfregulering waarmee leden van de Pensioenfederatie hebben vastgelegd wat het basisniveau is van hoe we als pensioenfondsensector willen omgaan met klachten. Hiermee sluiten we aan bij de verwachtingen van onze deelnemers en zijn we goed voorbereid op de verwachte toestroom van vragen en klachten door de stelselwijziging. De geactualiseerde versie sluit aan bij de Wet toekomst pensioenen.

Als gevolg van de brede klachtdefinitie rapporteren we nu ook over uitingen van ontevredenheid  die tijdens een eerste contact direct worden opgelost, de zogenaamde first time fixed klachten. Over 2023  betreft dit 28 uitingen (gerubriceerd onder 'Overig'). Onze uitvoeringsorganisatie is nog bezig met de inrichting van de rubricering voor deze klachten. Daarom noemen we over 2023 alleen het aantal. Volgend jaar rubriceren en analyseren we ook deze klachten.

Ons klachtenreglement en -procedure zijn in lijn gebracht met de nieuwe wetgeving en de gedragslijn. Daarnaast heeft het bestuur een klachtenbeleid vastgesteld. 

In onderstaand schema staan de aantallen klachten, geëscaleerde klachten en geschillen over 2023 toebedeeld aan een aantal vaste rubrieken zoals beschreven in de gedragslijn. Met ingang van 1 januari 2024 verwijzen we door naar de nieuw opgerichte Geschilleninstantie Pensioenfondsen (GIP).

In 2023 zijn 42 klachten afgehandeld. Over 2023 heeft nog geen registratie plaatsgevonden over het onderwerp tevredenheid van de klachten afwikkeling. Dit proces wordt in 2024 vormgegeven. 

Onderverdeeld naar onderwerp (AFM classificatie) geeft dat het volgende beeld: