3 Financiële positie, beleid, risicobeheer en interne audit in 2022

Voor de pensioenaanspraken van actieve, arbeidsongeschikte en gewezen deelnemers en de ingegane pensioenen van pensioengerechtigden wordt bij de bepaling van het indexatiepercentage uitgegaan van de ontwikkeling van een prijsindexcijfer (CPI voor alle huishoudens, afgeleid) tussen 1 april van het voorafgaande jaar en 1 april van het jaar waarop de indexatie betrekking heeft. 

Het toeslagbeleid dient op grond van de Pensioenwet toekomstbestendig te zijn. Dit betekent dat niet meer toeslag wordt verleend dan in de toekomst te realiseren is. Voor het bepalen van het toeslagpercentage wordt onderstaande toeslagstaffel gehanteerd: 

Het Bestuur kan besluiten een voorwaardelijke toeslag toe te kennen op grond van een extra mogelijkheid tot het verlenen van een toeslag die (lagere) wetgeving biedt. Van deze extra mogelijkheid kan gebruik worden gemaakt indien wordt voldaan aan de nadere voorwaarden in de (lagere) wetgeving, in aanvulling en uitzondering op hetgeen in het bovenstaande bepaald is. In 2022 bestond er in afwijking van het reguliere indexatiebeleid van het pensioenfonds de mogelijkheid om op basis van een Algemene Maatregel van Bestuur over te gaan tot het verstrekken van indexatie. Hiermee was het mogelijk om vanaf een beleidsdekkingsgraad van 105% volledige indexatie te verlenen zonder dat daarbij de eis van toekomstbestendige toeslagverlening gold. Hierdoor heeft het Bestuur per 1 januari 2023 kunnen overgaan tot het verhogen van de (opgebouwde) pensioenen met 1%.  

Ieder jaar bekijkt het bestuur of de pensioenen verhoogd kunnen worden. De afgelopen jaren kon dat niet. Of de (opgebouwde) pensioenen verhoogd mogen worden, hangt bijvoorbeeld af van de dekkingsgraad. Die geeft aan of nu en in de toekomst de pensioenen doorbetaald kunnen worden. De dekkingsgraad was eind 2022 hoog genoeg doordat de overheid de regels had versoepeld. Daarom kon worden overgegaan tot het indexeren van de (opgebouwde) pensioenen. De afgelopen jaren heeft het pensioenfonds de prijsstijgingen niet kunnen bijhouden. Ook met deze indexering van 1% is minder verhoogd dan de prijsstijging.

In Nederland krijgen we een nieuw pensioenstelsel. Voor de overgang naar dit nieuwe pensioenstelsel is het belangrijk dat het pensioenfonds voldoende dekkingsgraad behoudt. Anders moeten de pensioenen misschien bij de overgang worden verlaagd. Dat heeft te maken met de nieuwe pensioenregels. Het Bestuur wil een verlaging van pensioenen voorkomen. Het Bestuur acht het daarom verantwoord en evenwichtig dat de pensioenen per 1 januari 2023 zijn verhoogd met 1%.

Effecten van de verhoging voor verschillende leeftijden De verhoging van de pensioenen geldt voor alle deelnemers van Pensioenfonds Bakkers,  jong en oud. Het toeslag besluit is na een zorgvuldige afweging van de diverse belangen van alle deelnemers, met het oog op het invaren in het nieuwe pensioenstelsel, tot stand gekomen. Richting het nieuwe pensioenstelsel willen wij voldoende buffers aan houden om de uitkeringen tenminste op het huidige niveau te kunnen houden in geval van tegenvallende financiële marktontwikkelingen. Bij de besluitvorming kijkt het bestuur naar de gevolgen van het besluit voor alle deelnemers. De gevolgen van deze verhoging verschillen per leeftijd. Bpf Bakkers wil overgaan naar het nieuwe pensioenstelsel, de effecten van deze verhoging voor de pensioenen zullen op het moment van invaren in het nieuwe stelsel worden meegewogen. Bij de hoogte van de indexatie is rekening gehouden met de noodzakelijke financiën van het fonds om over te kunnen gaan naar de nieuwe situatie.

1. De verhoging is positief voor gepensioneerden (tot circa 0,8% meer pensioenresultaat ten opzichte van niet indexeren). Dit komt vooral doordat de uitkeringen van de gepensioneerden direct omhoog gaan.

2. Voor de jongere deelnemers werkt de verhoging licht negatief uit (tot -0,3% minder pensioenresultaat ten opzichte van niet indexeren). Omdat de jonge deelnemers nog lang pensioen kunnen opbouwen blijft het uiteindelijke effect op het door hun te bereiken pensioen relatief klein. Het bestuur van het Bakkers Pensioenfonds heeft geoordeeld dat de toeslag hiermee evenwichtig is. Het effect hangt af van de leeftijd en de hoogte van het (opgebouwde) pensioen. Hoe ouder de deelnemer, des te positiever het effect. En hoe jonger de deelnemer, hoe negatiever het effect. De verschillen zijn relatief klein. Dit is een verwachting op basis van de huidige gegevens.

Financieringssysteem en ABTN
De wijze waarop de kostendekkende premie en de verschuldigde premie bij het fonds wordt vastgesteld wordt hierna nader toegelicht.

Vaststelling van de kostendekkende premie

De kostendekkende premie wordt jaarlijks bepaald als de som van:
De jaarinkoop (gedisconteerd met de reële rendementscurve) benodigd voor de in het boekjaar te verkrijgen aanspraken op (tijdelijk/extra) ouderdomspensioen, partnerpensioen en wezenpensioen, vermeerderd met de risicopremies voor arbeidsongeschiktheid (premievrijstelling) en overlijden (partnerpensioen en wezenpensioen) en vermeerderd met een opslag voor uitvoeringskosten.

De solvabiliteitsopslag in de premie is gelijk aan nul, tenzij het Vereist Eigen Vermogen horende bij de jaarinkoop hoger is dan de in de premie opgenomen kosten voor indexatie. In deze situatie is de solvabiliteitsopslag gelijk aan het Vereist Eigen Vermogen verminderd met de in de premie opgenomen kosten voor indexatie. Het Vereist Eigen Vermogen is het conform het standaardmodel van DNB berekende percentage ultimo voorgaand boekjaar.

Voor de berekening van de kostendekkende premie wordt uitgegaan van de reële rendementscurve. De reële rendementscurve wordt vastgesteld als het verwachte fondsrendement verminderd met een afslag voor indexatie en staat in beginsel voor een periode van 5 jaar vast. Per 1 januari 2021 is een nieuwe 5-jaarsperiode ingegaan. Bij het vaststellen van de reële rendementscurve is rekening gehouden met de maximale parameters, zoals vastgelegd in artikel 23a eerste lid van het Besluit Financieel Toetsingskader pensioenfondsen. De reële rendementscurve is gebaseerd op de rentetermijnstructuur per 30 september 2020 op het moment dat het Bestuur de premie voor 2021 heeft vastgesteld.

De uitgangspunten die ten grondslag liggen aan de reële rendementscurve zijn door het Bestuur getoetst aan de resultaten in de ALM-studie uit 2019. Het verwachte reële fondsrendement in de ALM-studie kan per saldo gelijkgesteld worden aan het verwachte reële fondsrendement op basis van de maximale parameters en de overige wettelijke aannames betreffende verwacht rendement op vastrentende waarden en inflatie.

Voor het overige worden bij de kostendekkende premie de actuariële veronderstellingen gehanteerd, die ook bij de bepaling van de technische voorziening worden gebruikt. De opslag voor premievrije deelneming wegens arbeidsongeschiktheid bedraagt 4,8% van de actuariële koopsom voor de pensioenopbouw. De opslag voor dekking van de jaarlijkse administratiekosten bedraagt 1,1% van de som van het pensioengevend loon.

De verschuldigde premie
De bijdrage die het pensioenfonds met betrekking tot de regeling inzake ouderdoms-, nabestaanden- en wezenpensioen (inclusief premievrijstelling) ontvangt, bedraagt per deelnemer een percentage van het pensioengevend salaris. Het uitgangspunt is dat deze verschuldigde premie minimaal gelijk is aan de kostendekkende premie als hiervoor omschreven. Met ingang van 1 januari 2014 bedraagt dit percentage 14,0% van de salarissom. Het nabestaandenpensioen vindt bij het pensioenfonds plaats op kapitaalbasis.

Vanaf 1 januari 2016 wordt dit percentage jaarlijks vertaald naar een percentage van de pensioengrondslag (PG). Voor 2022 is de bijdrage vastgesteld op 25,8% van de pensioengrondslag. De pensioengrondslag wordt gevormd door het salaris minus de franchise van € 14.802.
De werkgever is gerechtigd een gedeelte van deze premie te verhalen op de werknemer volgens de afspraken die daarover zijn gemaakt in de geldende cao. Uitgangspunt is een sluitende financiële opzet van de pensioenregeling.

Algemeen
De doelstelling van het beleggingsbeleid is de ingelegde premies zo goed mogelijk te beleggen teneinde een optimaal rendement te behalen. Hierbij spelen risico, kwaliteit en diversificatie een belangrijke rol. Uitgangspunten bij het vaststellen van de beleggingsportefeuille zijn de aard en omvang van de verplichtingen, het risicobudget en de eisen die voortvloeien uit de pensioenwetgeving.

Asset Liability Management
Om te komen tot een optimale samenstelling van de assetmix van de portefeuille op hoofdlijnen is gebruikgemaakt van de uitkomsten van een Asset Liability Management (ALM)studie. In deze studie wordt rekening gehouden met het toeslagenbeleid, het premiebeleid en de pensioenverplichtingen. Zodoende worden het beleggingsbeleid, het financieringsbeleid en het pensioenbeleid op elkaar afgestemd. In 2022 is er een nieuwe ALM-studie uitgevoerd.

Matching- & returnportefeuilles
De inrichting van de portefeuillestructuur is gebaseerd op de doelstellingen en risicokaders van het pensioenfonds. De normwegingen van de portefeuillestructuur bestaan uit: 55% matchingportefeuille en 45% returnportefeuille.

Matchingportefeuille
De matchingportefeuille is primair gericht op de uitvoering van de strategische renteafdekking. Naast renteswaps worden in deze portefeuille beleggingen in obligaties en geldmarktfondsen aangehouden om onder andere te kunnen voldoen aan de ‘collateral’ (onderpand) verplichtingen van deze renteswaps. Er vindt dagelijkse bewaking van het onderpand plaats die wordt uitgevoerd door specialisten. Met deze portefeuille wordt geen outperformancedoelstelling nagestreefd. De benchmark voor de matchingportefeuille wordt opgesteld op basis van de jaarlijkse uitkeringsprognose. In samenwerking met de administrateur wordt maandelijks een aanpassing verwerkt op basis van de geschatte technische voorziening, balans en dekkingsgraad van het pensioenfonds.
De matchingportefeuille belegt daarnaast in bedrijfsobligaties, green bonds en hypotheken.

Returnportefeuille
De returnportefeuille beoogt de indexatieambitie van het pensioenfonds te realiseren en is gespreid over diverse beleggingscategorieën en regio’s. Daarbij wordt aansluiting gezocht met de visie voor het betreffende jaar en het verwachte economische regime. De portefeuille is belegd in hoogrentende bedrijfs- en staatsobligaties, aandelen, onroerend goed en private equity.

In hoofdstuk 4 ‘Beleggingen’ wordt nader ingegaan op de uitkomsten van de gemaakte beleidskeuzes.

Kwalitatieve risicohouding financieel risico
Het Bestuur van het fonds heeft een risicobewuste houding. Het fonds streeft ernaar om de nominale aanspraken waardevast na te komen. Inflatie holt de waarde van de nominale uitkeringen uit en gezien het langetermijnkarakter van pensioenen is het belangrijk dat de koopkracht van het pensioen via toeslag behouden blijft. Beleggingsrisico kan acceptabel zijn in het streven naar koopkrachtbehoud, zelfs indien dit betekent dat de nominale aanspraken niet geheel kunnen worden nagekomen. 

• Het opgebouwde pensioen vormt na pensionering een belangrijke bron van inkomen voor deelnemers van het fonds.
• Er wordt gestreefd naar een stabiele premie en een stabiele opbouw.
• Bij de afweging tussen de hoogte van het opbouwpercentage en de mate van indexatie prevaleert binnen redelijke grenzen de hoogte van het opbouwpercentage.
• Het fonds streeft naar een zoveel mogelijk waardevast pensioen, dit met een minimale ambitie van 50% van de prijsindex.
• Een afgewogen balans tussen de te nemen risico’s en het naar verwachting te realiseren beleggingsrendement is noodzakelijk om op langere termijn invulling te kunnen geven aan de pensioenambitie. Voor het nastreven van de pensioenambitie is het Bestuur bereid om beleggingsrisico te nemen en een beleggingsrendement na te streven dat hoger is dan de risicovrije marktrente. 
• Bij slechte economische omstandigheden acht het Bestuur het uit te leggen dat volledige toekenning van toeslag niet realiseerbaar is. Het Bestuur streeft ernaar kortingen op de pensioenaanspraken en –uitkeringen zoveel mogelijk te voorkomen en als uiterste middel in te zetten. Daarbij is het uitgangspunt dat eventuele kortingen worden gespreid over de maximale hersteltermijn die binnen de wettelijke kaders mogelijk is.

De risicobereidheid van het Bestuur kan worden beïnvloed door de actuele financiële positie van het fonds. Periodiek wordt beoordeeld of de ambitie van de sociale partners nog haalbaar is. Het vasthouden aan een onmogelijke ambitie is immers niet zinvol. Bij de keuze voor een bepaald beleid wordt niet alleen een verwachte ontwikkeling beoordeeld maar ook scenario’s die gunstiger of minder gunstig zijn dan de verwachte ontwikkeling. De ambitie dient in de meeste scenario’s te kunnen worden behaald.

Risicobereidheid deelnemers
In 2019 is er een onderzoek geweest onder deelnemers waarin ook gekeken is naar de risicobereidheid. De uitkomsten waren vergelijkbaar met het voorgaande onderzoek uit 2014, waarbij de deelnemers aangaven het risicoprofiel bij voorkeur niet te willen verhogen. Het Bestuur heeft in de communicatie richting deelnemers sinds 2017 meer aandacht gegeven aan de voorlichting over beleggingsrisico’s, o.a. door berichtgeving op de website over de gestegen kans op korten als gevolg van de gedaalde dekkingsgraad. In 2022 heeft het Bestuur ten behoeve van het voorbereiden van de overgang naar de Wet toekomst pensioenen, opnieuw een onderzoek uitgevoerd naar de risicobereidheid onder deelnemers. Het Bestuur zal onder meer op basis hiervan het beleggingsbeleid gaan bepalen onder het nieuwe pensioenstelsel. 

Kwalitatieve risicohouding niet-financiële risico’s
Het Bestuur hanteert een lage risicotolerantie ten aanzien van niet-financiële risico’s, omdat deze naar verwachting niet worden beloond met een risicopremie. Bij de bepaling van de mate van beheersing van dergelijke risico’s maakt het Bestuur een afweging tussen de kans dat het risico zich voordoet, de mogelijke impact ervan en de kosten die gepaard gaan met de beheersing.

Kwantitatieve risicohouding
De kwantitatieve risicohouding wordt geconcretiseerd door de vaststelling van de volgende risicogrenzen:

• het Vereist Eigen Vermogen voor de risicohouding voor de korte termijn, en
• het pensioenresultaat in de haalbaarheidstoets voor de risicohouding voor de lange termijn.

Deze toets is voor ieder pensioenfonds verplichting op grond van wet- en regelgeving. In de aanvangshaalbaarheidstoets die in september 2015 is uitgevoerd is de risicohouding voor de lange termijn bepaald voor verwachtingen ten aanzien van het pensioenresultaat. Bij een overschrijding vindt er een beleidsdiscussie plaats. Risicogrenzen maken het mogelijk om op een vooraf vastgelegde en objectieve manier te beoordelen of het risico hoger of lager is dan vooraf is toegestaan. Echter, bij overschrijding van risicogrenzen zal geen automatische aanpassing van beleid plaatsvinden, maar een kwalitatieve discussie, rekening houdend met de situatie en inzichten van dat moment.

Het pensioenresultaat wordt als volgt bepaald: 

Het pensioenresultaat wordt per geboortecohort vastgesteld en vervolgens op basis van gewogen aantallen vertaald naar een pensioenresultaat op fondsniveau. Bij de vaststelling van dit pensioenresultaat wordt geen rekening gehouden met nieuwe toetreders, maar wel met toekomstige opbouw en ontslag- en pensioneringskansen van huidige actieven.

Het Bestuur heeft de volgende risicohouding (lange termijn) vastgesteld met betrekking tot het pensioenresultaat:

Ondergrens 1: Vanuit de situatie waarbij dekkingsgraad gelijk is aan Vereist Eigen Vermogen dient de mediaan van het pensioenresultaat ten minste gelijk te zijn aan 80%.

Ondergrens 2: Vanuit de feitelijke dekkingsgraad dient de mediaan van het pensioenresultaat ten minste gelijk te zijn aan 75%.

Ondergrens 3: Vanuit de feitelijke dekkingsgraad dient de maximale afwijking ten opzichte van de mediaan in het geval van een “slechtweerscenario” (lees: 5e percentiel) 35% te bedragen. 

Het Bestuur heeft de volgende risicohouding (korte termijn) vastgesteld met betrekking tot het Vereist Eigen Vermogen: het Vereist Eigen Vermogen afgeleid van de werkelijke assetmix van het fonds mag niet meer dan 2,5% (zowel positief als negatief) afwijken van het Vereist Eigen Vermogen afgeleid van de strategische assetmix.

De resultaten van de haalbaarheidstoets 2022 liggen binnen de gestelde grenzen. Als gevolg van een hogere aanvangsdekkingsgraad, zijn de resultaten ten opzichte van 2021 verbeterd. 

Aanpassing risicoprofiel 
Het strategisch beleggingsbeleid van het pensioenfonds in 2022 is gebaseerd op ALM-studies uit 2015 en 2019. In 2022 is een nieuwe ALM-studie uitgevoerd. Sinds 2015 heeft het fonds de optie opengehouden tot eenmalige verhoging van het risicoprofiel, zodra het fonds geen dekkingstekort meer heeft. Eind 2022 heeft Bpf Bakkers geen dekkingstekort meer, maar is er nog steeds sprake van een reservetekort. Gelet op de uitkomsten van het risicopreferentieonderzoek onder deelnemers in 2022 ten behoeve van de Wet toekomst pensioenen en de beoogde termijnen voor overgang van het fonds naar het nieuwe pensioenstelsel, heeft het Bestuur eind 2022, mede op basis van de ALM-studie, besloten geen gebruik te maken van de mogelijkheid tot verhoging van het risicoprofiel.

Het pensioenfonds hecht belang aan een onafhankelijke inrichting van het risicomanagement. De inrichting van het onafhankelijk risicomanagement is gebaseerd op het idee van de drie verdedigingslinies. Dit gaat uit van adequate functiescheiding om te voorkomen dat risicolimieten overschreden worden en is in het volgende schema weergegeven. 

Sleutelfunctie Risicobeheer
In lijn met de IORP II-wetgeving heeft het pensioenfonds een sleutelfunctie Risicobeheer ingesteld bestaande uit een Sleutelfunctiehouder (Bestuurslid) en een vervuller. De Sleutelfunctie Risicobeheer, met ondersteuning van de Risicoadviescommissie, is verantwoordelijk voor overkoepelend risicobeleid. Voor specifieke risico’s worden daarnaast specialisten gebruikt, zoals de compliance en privacy officer. De taken en verantwoordelijkheden van de sleutelfunctie zijn opgenomen in het Risicobeleid van het pensioenfonds.

Risicoadviescommissie (RAC)
De Risicoadviescommissie ondersteunt de sleutelfunctie Risicobeheer. De houder van de sleutelfunctie Risicobeheer is tevens voorzitter van de Risicoadviescommissie (RAC). De samenstelling, taakomschrijving, vergaderfrequentie en ondersteuning van deze commissie zijn opgenomen in het huishoudelijk reglement. De RAC bereidt formeel het risicobeleid voor en geeft gevraagd en ongevraagd advies aan het Bestuur over de onderwerpen gerelateerd aan risicomanagement. Minimaal één maal per kwartaal komt deze commissie bijeen. De leden van de Risicoadviescommissie rapporteren aan het voltallige Bestuur over de benoemde aangelegenheden, uitmondend in een advies waarna het Bestuur op basis van die rapportages en adviezen beslissingen kan nemen. 

Externe Oversight manager 
Ortec Finance fungeert als vervuller van de sleutelfunctie Risicobeheer en ondersteunt het Bestuur op het gebied van risicomanagement en houdt toezicht op de uitbestede diensten. Hierbij gaat Ortec Finance na of de dienstverlening wordt uitgevoerd conform het beleid en conform de afspraken die gemaakt zijn in contracten en Service Level Agreements. Ortec Finance ondersteunt daarnaast het Bestuur in besluitvorming door het opstellen van onafhankelijke oplegnotities bij voorstellen en adviezen die door de adviserend actuaris (Sprenkels), fiduciair manager (NN IP) en pensioenuitvoerder (TKP) aan het Bestuur ter besluitvorming worden voorgelegd. Ten slotte stelt Ortec Finance maandelijks en op kwartaalbasis een Integraal Risicodashboard op, op basis waarvan het Bestuur zowel de financiële als niet-financiële risico’s monitort. Het Bestuur is en blijft eindverantwoordelijk voor de beslissingen die het neemt. 

‘Soft controls’ en risicobewustzijn
Ortec Finance levert ieder maand een Integraal Risicodashboard op en op kwartaalbasis een uitgebreide versie. Dit bevordert het risicobewustzijn bij Bestuursleden. Daarnaast is er bij nieuwe besluitvorming op bijvoorbeeld beleggingsonderwerpen altijd ruim aandacht voor de risico-aspecten, o.a. op basis van de notities vanuit Ortec Finance. De Sleutelfunctie Risicobeheer geeft bij alle materiële bestuursbesluiten een advies vanuit risico-oogpunt. 

Onafhankelijk risicomanagement binnen uitvoeringsorganisaties
Het pensioenfonds heeft een belangrijk deel van haar werkzaamheden uitbesteed aan externe partijen. De belangrijkste uitbestedingspartijen zijn de pensioenuitvoerder (TKP), fiduciair manager (NN IP) en custodian (BNYM). In het Uitbestedingsbeleid heeft het pensioenfonds de voorwaarden vastgelegd waaraan uitbestedingspartijen moeten voldoen, inclusief eisen ten aanzien van risicomanagement. Het is gebruikelijk binnen financiële ondernemingen en andere uitvoeringsorganisaties om in de eigen organisatie tevens een functiescheiding conform het model van drie verdedigingslinies aan te houden. In lijn met het uitbestedingsbeleid van het pensioenfonds is dit ook het geval binnen de organisatie van de fiduciair manager en de pensioenuitvoerder. Daarnaast leveren de uitvoeringsorganisaties informatie aan ten behoeve van het risicomanagement, o.a. via periodieke rapportages.

Risicobereidheid
De mate waarin het fonds bereid is risico te nemen, is onder andere gebaseerd op de volgende kwalitatieve overwegingen/policies/beliefs die zijn afgestemd met de sociale partners:

• Het opgebouwde pensioen vormt na pensionering een belangrijke bron van inkomen voor deelnemers van het fonds.
  
• Er wordt gestreefd naar een stabiele premie en een stabiele opbouw.
  
• Bij de afweging tussen hoogte van het opbouwpercentage en de mate van indexatie prevaleert binnen redelijke grenzen de hoogte van het opbouwpercentage.
  
• Het fonds streeft naar een zoveel mogelijk waardevast pensioen, dit met een minimale ambitie van 50% van de prijsindex.
  
• Een afgewogen balans tussen de te nemen risico’s en het naar verwachting te realiseren beleggingsrendement is noodzakelijk om op langere termijn invulling te kunnen geven aan de pensioenambitie. Voor het nastreven van de pensioenambitie is het Bestuur bereid om beleggingsrisico te nemen en een beleggingsrendement na te streven dat hoger is dan de risicovrije marktrente.
  
• Bij slechte economische omstandigheden acht het Bestuur het uit te leggen dat volledige toekenning van toeslag niet realiseerbaar is. Het Bestuur streeft ernaar kortingen op de pensioenaanspraken en –uitkeringen zoveel mogelijk te voorkomen en als uiterste middel in te zetten. Daarbij is het uitgangspunt dat eventuele kortingen over de maximale hersteltermijn die binnen de wettelijke kaders mogelijk is worden gespreid.
  

Tevens heeft het Bestuur de volgende uitgangspunten bepaald t.a.v. de risicohouding inzake niet-financiële risico’s:

• Het Bestuur streeft naar een goede reputatie en betrouwbaarheid teneinde het draagvlak voor de uitvoering van de eigen regeling te behouden en verder te versterken. Het Bestuur besteedt daarom alleen werkzaamheden uit aan integere en professionele partijen.
• Het Bestuur heeft een strikte gedragscode waar verbonden personen aan gebonden zijn. Alle verbonden personen voldoen aan eisen met betrekking tot integriteit, deskundigheid en professionaliteit. Het Bestuur accepteert geen risico’s met betrekking tot het niet naleven hiervan.
• Het Bestuur hecht waarde aan bewustwording omtrent integriteitsrisico’s en voert daarom periodiek een uitgebreide systematische integriteitsrisicoanalyse uit (de zogenaamde ‘ SIRA’). 
• Het Bestuur bewaakt en monitort de uitbestedingsrisico’s door middel van verschillende rapportages, waaronder het Integraal Risicodashboard. Het beheersen van niet-financiële risico’s gaat gepaard met kosten. De mate van beheersing wordt daarom altijd bezien in relatie tot de kosten, waarbij het Bestuur geen bovenmatige risico’s accepteert.

Vanuit bovenstaande risicohouding heeft het fonds voor ieder geïdentificeerd risico is een risicobereidheid vastgesteld, die aangeeft welk restrisico het fonds voor ieder risico acceptabel acht. 

Risicobeheersingsproces
De risico’s voor het fonds, het beleid, de beheersing en de monitoring hiervan zijn beschreven in het Risicobeleid. De belangrijkste risico’s worden ook in de ABTN toegelicht. In de ABTN heeft het Fonds ook een crisisplan opgenomen. Het crisisplan voorziet zowel in een financiële crisis (conform wettelijke vereisten) als een meer generieke crisissituatie, zoals een pandemie. In het beleid maakt het fonds onderscheid tussen strategische, financiële en niet-financiële risico’s. Voor ieder risico worden periodiek risicobeoordelingen gemaakt, waarin gekeken wordt naar relevante risicoscenario’s, de kans en impact van het optreden van een dergelijk scenario eventuele beheersmaatregelen en het resterende risico na de beheersmaatregelen. Indien het resterende risico groter is dan de risicobereidheid, wordt gekeken of en welke aanvullende beheersmaatregelen mogelijk zijn. Eventuele toepassing van extra beheersmaatregelen is een afweging tussen de mate van risicoreductie en kosten.

Risicoscores
Methodiek

Om tot een consistente beoordeling van risico’s te komen, heeft het fonds in 2022 de schalen voor de scoring op kans en impact nader gedefinieerd. Deze getallen vormen een indicatie van de kans en impact en bieden de mogelijkheid ook de totale impact (kans x impact) te kwantificeren.

Het Bestuur beoordeelt ten minste jaarlijkse de scores van de diverse geïdentificeerde risico’s. Onderstaande figuur geeft hiervan een overzicht.

De belangrijkste risico’s (die met een score van meer dan 6, of buiten de risicobereidheid), zijn in bovenstaande tabel vetgedrukt en hieronder nader toegelicht.

• Strategisch risico: 
  Het strategisch risico betreft het risico dat het pensioenfonds om welke reden dan ook, niet in staat is haar strategische doelstellingen zoals verwoord in de missie, visie en strategie te realiseren. Hieronder worden ook risico’s verstaan ten aanzien van de omgeving en governance van het fonds. Door de gestegen dekkingsgraad is het risico van het korten van pensioenuitkeringen op de korte termijn fors gedaald. Daartegenover staat dat de omgevingsrisico’s, en dan met name de risico’s met betrekking tot een beheerste transitie naar het nieuwe pensioenstelsel fors zijn toegenomen. Vanuit de strategie van het fonds, zoals herijkt in 2022, wil het fonds als een van de eerste fondsen overgaan naar het nieuwe pensioenstelsel (Wtp). Dit vraagt om substantiële veranderingen in de pensioenregeling en pensioenuitvoering (processen en systemen), alsook bijbehorende communicatie met deelnemers en de sociale partners. Het fonds monitort de voortgang op dit project, alsook de bijbehorende risico’s nauwgezet.
  
• Solvabiliteits- / Balansrisico:
  Een belangrijk risico is dat het pensioenfonds niet beschikt over voldoende vermogen om de pensioenverplichtingen na te kunnen komen, ook wel het solvabiliteitsrisico genoemd. Als de solvabiliteit zich negatief ontwikkelt, kan het pensioenfonds de premie verhogen binnen de kaders van de uitvoeringsovereenkomst en kan er geen of minder ruimte voor toeslagverlening zijn. In het uiterste geval kan het noodzakelijk zijn voor het pensioenfonds om pensioenaanspraken en pensioenrechten te korten. De solvabiliteit van een pensioenfonds wordt gemeten op basis van de hoogte van de dekkingsgraad van het pensioenfonds. In 2022 is de beleidsdekkingsgraad gestegen van 98,2% per 1 januari 2022 tot 109,0% per 31 december 2022. De actuele dekkingsgraad liet gedurende vrijwel het gehele jaar een positieve ontwikkeling zien. Hierdoor is het risico van kortingen op bestaande aanspraken fors gedaald. Echter de economische ontwikkelingen en financiële markten waren in 2022 volatiel, waardoor de onzekerheid over toekomstige rendementen  is toegenomen. Met het oog op de overgang naar het nieuwe pensioenstelsel, is het fonds voorzichtig met het nemen van beleggingsrisico. In 2022 is een nieuwe ALM-studie uitgevoerd, waaruit geen verschuivingen in de verhouding tussen zakelijke en vastrentende waarden naar voren kwamen.
  
• Renterisico:  Het renterisico is het risico dat de waarde van de beleggingen en de waarde van de pensioenverplichtingen veranderen als gevolg van veranderingen in de marktrente. Maatstaf voor het meten van rentegevoeligheid is de DV01. Dit is de waardeverandering van een instrument bij een verandering in de rente van 0,01%. Het fonds heeft voor de beheersing van het renterisico een staffel opgesteld, waarbij de het renterisico verder wordt afgedekt naarmate de rente stijgt. Omdat het renterisico niet volledig wordt afgedekt, heeft de rentestijging in 2022 een positief effect gehad op de dekkingsgraad van het fonds. Door de sterke stijging van de rente, rees ook de vraag of de uitgangspunten waarop de bestaande rentestaffel was gebaseerd nog valide waren. Dit heeft ertoe geleid dat het fonds, onderbouwd, de renteafdekking minder snel heeft verhoogd dan op basis van de geldende staffel was voorzien. Op basis van een nieuwe ALM-studie in 2022 alsook de vooruitzichten van de fiduciair manager NN IP, heeft het fonds eind 2022 een herziene staffel vastgesteld. 

De matchingportefeuille is gericht op het afdekken van het renterisico en bestaat uit een LDI (Liability driven investing) portefeuille, bedrijfsleningen, groene obligaties (green bonds) en de hypotheekbeleggingen, alle in euro. De LDI-portefeuille wordt geheel in staatsobligaties en staatsgerelateerde obligaties belegd met een minimale kredietrating van AA van een van de bekende ratingbureaus, aangevuld met beleggingen in geldmarktinstrumenten en renteswaps met een beperkt aantal solide tegenpartijen, waarbij dagelijks onderpand wordt uitgewisseld. Daarnaast wordt bij de renteafdekking rekening gehouden met de rentegevoeligheid over verschillende looptijden. De bewaking van de renteafdekking vindt plaats op dagelijkse basis.

• Marktrisico (koersrisico): 
  Marktrisico is het risico dat de marktprijs van financiële instrumenten en effecten daalt. Dit wordt veroorzaakt door factoren die samenhangen met een individuele belegging, de uitgevende instelling of generieke factoren. Wijzigingen in marktomstandigheden hebben altijd direct invloed op het beleggingsresultaat, omdat alle beleggingen worden gewaardeerd op hun actuele waarde waarbij waardeveranderingen onmiddellijk worden verwerkt in het saldo van baten en lasten. Alhoewel marktrisico een negatief rendement opleverde in 2022, was de daling minder sterk dan de waarde van de verplichtingen, waardoor het marktrisico toch positief bijdroeg aan de dekkingsgraadontwikkeling van het fonds.

Het pensioenfonds neemt bewust marktrisico’s omdat hier een risicopremie tegenover staat en daarmee een hoger rendement wordt verwacht dan de risicovrije rentevoet. Het koersrisico van met name de returnportefeuille (aandelen, hoogrentende obligaties, vastgoed en private equity) wordt beheerst door middel van diversificatie over verschillende beleggingscategorieën, volgens de overeengekomen beleggingsrichtlijnen. Bovendien wordt binnen elke beleggingscategorie een zorgvuldige spreiding over individuele effecten of andere beleggingsobjecten gewaarborgd, zodat de beleggingsportefeuille als geheel nooit bovenmatig wordt blootgesteld aan het koersrisico van één of enkele specifieke beleggingen.

De monitoring van het koersrisico vindt plaats op dagelijkse basis door de fiduciair manager, waarbij niet alleen de actuele posities, maar ook diverse stress-scenario’s in ogenschouw worden genomen met een schatting van het risicoprofiel van de beleggingsportefeuille en van de balans van het pensioenfonds.  

•  Kredietrisico:
  Het pensioenfonds neemt bewust kredietrisico door het kopen van obligaties van diverse overheden en bedrijven omdat hier een risicopremie tegenover staat en daarmee een hogere return dan de risicovrije rente wordt verwacht. Dit risico wordt onder controle gebracht door enerzijds een zorgvuldige selectie van individuele effecten, landen en ondernemingen op basis van kredietwaardigheid en verhandelbaarheid. De vastrentende waardenportefeuille is belegd in Europese staats- en staatsgerelateerde leningen, Nederlandse hypotheken en bedrijfsleningen met een minimale rating van BBB. Er is een beperkte allocatie opgenomen naar hoogrentende leningen in de returnportefeuille. Er wordt voldoende spreiding in acht genomen bij de portefeuilleconstructie zodat nooit te veel schade kan worden opgelopen indien ondanks alles een uitgevende instelling toch in de problemen komt.
  
• Inflatierisico: 
  Inflatierisico is het risico op koopkrachtverlies en/of waardeverlies op beleggingen, als gevolg van inflatie. Over 2022 is de inflatie fors gestegen. Dit heeft zijn weerslag gehad op de financiële markten: rentes stegen sterk, doordat centrale banken een monetaire verkrapping doorvoeren (stoppen opkoopprogramma’s) en hun beleidsrentes verhoogden. Een onvolledige renteafdekking is in de ogen van het fonds een beheersmaatregel tegen inflatierisico, die in 2022 heeft gewerkt. Door de gestegen dekkingsgraad is het in staat geweest een beperkte toeslag van 1% door te voeren per 1 januari 2023. Verdere beheersing van het inflatierisico is kostbaar en gaat ten koste van de nominale zekerheid van bestaande pensioenaanspraken (kortingsrisico). 
• ESG-risico: 
  ESG-risico is het risico op schade als gevolg van milieu en klimaat, mensenrechten en sociale verhoudingen in relatie tot de beleggingsportefeuille en het beheer daarvan. Het fonds streeft naar een gedegen beheersing van dit risico, in lijn met de Good Practice ESG-risicobeheersing van DNB. Hiertoe stelt het fonds een risico-assessment en een ESG-beleid op. Uit de jaarlijkse update van de ESG-risico-assessment kwam naar voren dat er op twee aspecten een restrisico was dat buiten de bestaande risicobereidheid viel:

- De datakwaliteit op ESG-gebied is nog onvoldoende om over de gehele beleggingsportefeuille ESG-risico’s en -doelstelling volledig te integreren. Het fonds verwacht wel dat in de komende jaren, mede door nieuwe wettelijke eisen aan zowel financiële instellingen als aan bedrijven, de datakwaliteit gaat toenemen. Derhalve wordt er nu nog geen aanvullende actie ondernomen, ook al omdat er substantiële  kosten gemoeid zijn met ESG-data.
- Het fonds heeft nog geen aanvullend beleid vastgesteld, naast wettelijke sancties, ten aanzien van investeringen in landen. Hiermee is er een risico dat kapitaal wordt verstrekt aan landen die onvoldoende aandacht hebben voor ESG aspecten, zoals mensenrechten. De mogelijkheden voor aanvullend landenbeleid worden in 2023 nader onderzocht door de Beleggingsadviescommissie.

Niet helemaal 'back to normal'

In 2022 kwam een einde aan de COVID-19 pandemie en de bijbehorende beperkingen. Dit resulteerde in de eerste maanden van 2022 in een omgeving waarin het fonds zich kon concentreren op de strategische projecten, en voor de rest sprake was van business as usual.  Begin 2022 werd de wereld echter geconfronteerd met een Russische inval in Oekraïne. Het fonds heeft bij uitbraak van de oorlog, een risicoassessment opgesteld. Hierin is naast de impact op de financiële markten, ook gekeken naar bijvoorbeeld de extra risico’s ten aanzien van de  sanctiewetgeving, cyberaanvallen en de kwetsbaarheid van de  bakkerijsector, die last heeft van stijgende energie- en grondstofprijzen.

De oorlog in Oekraïne versterkte de inflatiestijging die was ontstaan na het opheffen van de COVID-restricties. Door de sterke stijging van de inflatie, werd het inflatierisico daarmee weer actueel in 2022. Deze sterke stijging van de inflatie zorgde ook sterke stijgingen in de nominale rentes. Omdat het fonds het renterisico niet volledig afdekte, leidde dat tot een sterke stijging van de dekkingsgraad gedurende 2022. Dit heeft ertoe geleid dat het fonds per einde 2022, een beperkte indexatie heeft kunnen toekennen. In dit besluit is nadrukkelijk rekening gehouden met de risico’s die het fonds onderkent ten aanzien van de transitie naar het nieuwe pensioenstelsel en het bijbehorende invaren van bestaande pensioenaanspraken.

Voorbereiding op de toekomst

Naast de reguliere werkzaamheden stond 2022 in het teken van de voorbereidingen op de transitie naar het nieuwe pensioenstelsel en  het toekomstige samengaan met Bpf Zoetwaren. Hierbij is vanuit risicoperspectief gekeken naar de ontwikkelingen ten aanzien van de nieuwe pensioenregeling, de benodigde veranderingen bij uitbestedingspartijen en de keuze van het fonds om als ‘launching customer’ te fungeren voor het Wtp-traject bij TKP, o.a. via het opstellen of bijdragen aan RSA’s op de Wtp en het samengaan van Bpf Bakkers en Bpf Zoetwaren.

In het kader van de transitie heeft het fonds deelgenomen aan een onderzoek van DNB naar de operationele wendbaarheid. De aanbevelingen van DNB naar aanleiding van dit onderzoek zijn erkend door het Bestuur en worden verder opgepakt in 2023, voor zover dat niet al was gebeurd.

Behaalde resultaten in 2022

In 2022 zijn o.a. de volgende zaken opgeleverd, die bijdragen aan het risicobeheer binnen het fonds.

• Beleidsmatig: reguliere updates van risico- en IT-beleid, start herziening beleid Datakwaliteit, opstellen triggers tussentijdse ERB.
  
• Uitvoerend: diverse RSA’s opgesteld, waaronder voor ESG- en IT-risico en de overname van NN IP door GSAM.
  
• Monitoring: doorontwikkeling van risicorapportage naar continue toetsing aan risicobereidheid.
  
• Uitbestedingsrisico:

1. Monitoring van ontwikkelingen op risicogebied bij uitbestedingspartijen. Er is o.a. met NN IP gesproken over het uitbestedingsbeleid van NN IP (onderuitbestedingen voor het fonds) en met TKP over de cyberweerbaarheid van TKP.
2. Incidenten: er zijn diverse incidenten in de uitvoering door uitbestedingspartijen gemeld. Het meest ernstige incident betrof een te late annulering van een onttrekking uit de beleggingsportefeuille. Dit leidde tot extra transacties en gemist rendement. Omdat dit incident een substantiële schade opleverde voor het fonds, is de verantwoordelijke uitbestedingspartij aansprakelijk gesteld.